Strona korzysta z plików cookies w celu realizacji usług i zgodnie z Polityką prywatności. Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do plików cookies w Twojej przeglądarce. Zamknij

Dzień Walki z Depresją

Depresja wśród najmłodszych   

W dniu 23 lutego obchodzimy Ogólnopolski Dzień Walki z Depresją. Gdy myślimy o tej chorobie, jej objawach i zagrożeniach, jakie ze sobą niesie, w naszej wyobraźni pojawia się zazwyczaj obraz osób dorosłych i młodzieży. Depresja jest jednak problemem coraz częściej spotykanym również wśród najmłodszych. Według statystyk diagnozuje się ją u ok. 5% dzieci przed okresem dojrzewania (Chatizow, 2018). 

Czym właściwie jest depresja?

W języku potocznym pojęcia “depresja” używamy często zamiennie z takimi słowami, jak “chandra” czy “dołek”, w celu opisania stanu przejściowego smutku lub chwilowego obniżenia nastroju, spowodowanego codziennymi niepowodzeniami. Jednak depresja to coś więcej, niż okresowy spadek aktywności i motywacji do działania. Jest zaburzeniem, które od naturalnego obniżenia nastroju różni się między innymi dłuższym czasem trwania, licznymi objawami towarzyszącymi  oraz tym, że w znacznym stopniu utrudnia lub całkowicie uniemożliwia codzienne funkcjonowanie  (Chatizow, 2018). 

Do najważniejszych symptomów depresji zaliczyć można obniżony nastrój, utratę zainteresowań i anhedonię, czyli obniżoną zdolność odczuwania przyjemności oraz brak energii, prowadzący do zmniejszenia aktywności lub większej męczliwości. Depresja objawiać może się również między innymi: trudnościami z koncentracją uwagi, obniżoną samooceną, odczuwanym poczuciem winy, brakiem wiary w siebie, negatywnym nastawieniem do przyszłości lub zaburzeniami snu i łaknienia. W stanach nasilenia objawów może dochodzić również do autoagresji, pojawić mogą się myśli i próby samobójcze. 

Symptomy i kryteria diagnostyczne depresji w przypadku młodszych dzieci są takie same jak dla dorosłych i młodzieży. Inny jest jednak zazwyczaj obraz objawów, a dokładnie to, które z nich występują najczęściej lub są najbardziej nasilone. 

Jednym z najczęściej występujących symptomów w przypadku młodszych dzieci jest drażliwy nastrój, przez to depresja dziecięca może być mylona z innymi trudnościami, na przykład z zaburzeniami zachowania. Dziecko może wydawać się nam niegrzeczne czy opryskliwe, niezdyscyplinowane lub złośliwe.  

Drugim częstym u najmłodszych symptomem są skargi somatyczne, czyli objawy odczuwane w ciele, dla których nie można znaleźć medycznej przyczyny. Mogą być to zgłaszane przez dziecko między innymi: bóle głowy, brzucha, zaparcia lub trudności z oddychaniem.

Dzieci z depresją mają również często problemy z koncentracją i pamięcią, odczuwają lęk i niepokój. Rzadziej niż w przypadku dorosłych i młodzieży pojawiać będą się natomiast takie objawy jak: zaburzenia snu, zaburzenia łaknienia, poczucie winy, anhedonia, obniżenie samooceny, spowolnienie ruchowe i myśli samobójcze (Chatizow, 2018). 

W przypadku pojawienia się myśli i prób samobójczych warto zachować jednak wzmożoną ostrożność, szczególnie w przypadku najmłodszych dzieci. Dziecko, które nie pojmuje jeszcze, że śmierć jest nieodwracalna może podjąć decyzję o podjęciu próby samobójczej łatwiej, niż dorosły. Ponadto, ponieważ obraz depresji u najmłodszych może być inny, niż stereotypowe wyobrażenie tej choroby, często  są one późno diagnozowane lub nie otrzymują odpowiedniej pomocy, co również może zwiększać zagrożenie  próbami samobójczymi wśród dzieci. 

Powyższe objawy odczuwa czasami każdy z nas. Nie oznacza to jednak, że każdy epizod obniżenia nastroju czy spadku energii można uznać za pojawienie się depresji. Podobnie jak w przypadku innych zaburzeń, nasze podejrzenia powinny wzbudzać objawy o dużym nasileniu i takie, które utrudniają codzienne funkcjonowanie.

Pamiętajmy również, że zadaniem rodzica nie jest samodzielne stawianie diagnozy. Opiekun nie musi znać szczegółowych kryteriów określających, czy przeżywane trudności można uznać już za konkretne zaburzenie. Szczególnie w przypadku najmłodszych dzieci diagnoza to proces, który może wymagać czasu i zaangażowania kilku specjalistów. Obowiązkiem rodzica jest jednak uważna obserwacja dziecka oraz utrzymywanie z nim empatycznej relacji, umożliwiającej dostrzeżenie zmian w zachowaniu i niepokojących sygnałów. W przypadku młodszych dzieci obserwacja jest jednym z najważniejszych narzędzi diagnostycznych, ponieważ nie rozumieją one jeszcze swoich emocji i rozwoju psychicznego na tyle, aby mogły same zgłosić nam, że potrzebują pomocy i jakie przeżywają trudności. Obserwując swoje dziecko rodzic może przekazać specjalistom cenne informacje, które umożliwią późniejsze postawienie trafnej diagnozy. 


Co może być powodem zachorowania?

Podobnie jak w przypadku większości zaburzeń psychicznych, przyczyny zachorowania na depresję  są zróżnicowane, a ich analiza jest zawsze wieloczynnikowa i indywidualna. Nigdy nie można stwierdzić, że depresję wywołało jedno wydarzenie, a nawet jedna grupa przyczyn. Źródeł pojawienia się tej choroby możemy upatrywać w uwarunkowaniach genetycznych, środowiskowych czy  interpersonalnych. Wśród czynników zagrażających wystąpieniem depresji u dzieci wymienić można między innymi: występowanie tego zaburzenia w rodzinie, dużą podatność dziecka na stres, niską samoocenę, rozpad rodziny lub konflikty pomiędzy jej członkami czy też  niezaspokajanie potrzeb dziecka (Kendall, 2012).

Obecnie, dodatkowym czynnikiem zagrażającym stały się izolacja społeczna, ograniczenie kontaktów rówieśniczych i codziennej aktywności. Jednym z elementów mogących zapobiec pojawieniu się depresji jest dbanie o prawidłową samoocenę, poczucie własnej wartości i sprawczości. W przypadku dzieci w dużym stopniu wynikają one z  pozytywnych doświadczeń w szkole, w kontaktach rówieśniczych oraz rozwijania talentów i mocnych stron. Wszystkie te rodzaje aktywności obecnie zostały ograniczone, dlatego szczególnie ważne jest dbanie o równoważenie tych braków przez rodziców, poprzez organizowanie dziecku aktywności tak, aby mogło doświadczać pozytywnych bodźców, poczucia sukcesu i rozwijać swoje mocne strony i zainteresowania.

Kiedy i gdzie należy szukać pomocy ?

Zawsze gdy mamy wątpliwości, czy nasze dziecko wymaga dodatkowego wsparcia lub widzimy zmiany w zachowaniu, mogące świadczyć o przeżywanych trudnościach, warto udać się na konsultację do specjalisty. Zasada ta obowiązuje oczywiście nie tylko w kontekście zaburzeń depresyjnych. 

Jeżeli zaobserwujemy u swojego dziecka niepokojące objawy możemy skonsultować swoje wątpliwości z szeregiem różnych specjalistów. Pomocy może udzielić nam pedagog lub psycholog szkolny, lekarz pediatra, psychiatra dziecięcy lub psycholog w Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej. 

Mniej istotne jest to, do kogo udamy się najpierw, ważniejsze jest, aby zareagować na trudności dziecka i zweryfikować swoje obawy. Każdy z wymienionych specjalistów udzieli nam odpowiednich informacji i pomoże zaplanować dalsze oddziaływania wobec dziecka. Przed takim spotkaniem warto porozmawiać również z pozostałymi osobami mającymi udział w wychowaniu dziecka - wychowawcą w przedszkolu lub w szkole, czy też babcią opiekującą się nim przez kilka godzin dziennie. Pomoże to w zdobyciu informacji o funkcjonowaniu dziecka w różnych sytuacjach życia codziennego lub w innym środowisku i tym samym umożliwi stworzenie pełnego obrazu trudności i postawienie rzetelnej i trafnej diagnozy doświadczanych przez nie trudności.

Katarzyna Gwiżdż

psycholog

 

Bibliografia:

  • Chatizov, J. (2018). Depresja i samobójstwa dzieci i młodzieży. Żyć, nie umierać - poradnik dla rodziców i nauczycieli. Warszawa: Difin.
  • Kendall, P.C. (2012). Zaburzenia okresu dzieciństwa i adolescencji. Techniki terapeutyczne dla profesjonalistów i rodziców. Sopot: GWP.

 

Banery/Logo